Het project
Geef Den Haag zijn burgemeesters terug!
Groots restauratieproject van de Haagse magistraatsportretten
In de collectie van het Haags Historisch Museum bevinden zich zes magistraatsportretten. Deze levensgrote groepsportretten van Haagse stadsbestuurders werden in de zeventiende en achttiende eeuw vervaardigd en zijn nog altijd te zien op hun oorspronkelijke locaties: het Oude Raadhuis en de Sint Sebastiaansdoelen, het tegenwoordige Haags Historisch Museum. Onderzoek naar de staat van de magistraatsportretten heeft uitgewezen dat de schilderijen nodig toe zijn aan restauratie. Het Haags Historisch Museum start daarom een groots restauratieproject. De eerste restauratie is van eind september tot en met halverwege december live te volgen in het museum.
Een unieke reeks
De Haagse magistraatsportretten zijn om verschillende redenen bijzonder. Het gaat om doeken van een uitzonderlijk groot formaat – het grootste uit de serie, het schilderij van Jan de Baen, meet ruim 3 x 5 meter. Belangrijker nog is dat het hier om een voor Nederland unieke reeks portretten gaat. Schuttersstukken zijn natuurlijk door heel Nederland bekend. Van magistraatsportretten bestaan er slechts enkele, één in Deventer, Dordrecht, Gorinchem, Maassluis en drie in Weesp. Dat Den Haag over zes van zulke doeken beschikt, mag dus gerust uniek genoemd worden.
Haagse magistraten
De Haagse magistraat vormde het bestuur van Den Haag en was in feite de voorloper van het college van burgemeester en wethouders. Toch zijn de verschillen groter dan de overeenkomsten. Zo had Den Haag in de zeventiende en achttiende eeuw niet één, maar wel drie burgemeesters. Zij vormden het dagelijks bestuur. Op de magistraatsportretten zitten zij veelal aan één tafel met de baljuw, de machtigste man binnen het lokale bestuur. De baljuw werd voor het leven benoemd en was hoofdcommissaris van de politie en officier van justitie ineen. Daarnaast bestond de magistraat uit zeven schepenen die recht spraken.
Macht en prestige
Geen enkele andere Nederlandse stad beschikt over zoveel magistraatsportretten als Den Haag. Waarom lieten juist de Haagse bestuurders zich zo vaak afbeelden? Misschien had het te maken met de bijzondere status van de “stad” Den Haag. Formeel gezien was Den Haag in deze periode geen stad, maar een dorp. De magistraat moest de macht delen met het Hof van Holland en de Rekenkamer van Holland, twee instellingen die nog uit de grafelijke tijd stamden en het op het gebied rond het Binnenhof voor het zeggen hadden. In de strijd met deze instellingen voelden de burgemeesters en schepenen misschien wel extra de behoefte om hun prestige te vergroten. En hoe kon dat beter dan door het laten maken van levensgrote, statige groepsportretten: het gezicht van de Haagse macht?
Restauratie
Een unieke serie dus, maar nodig toe aan restauratie. Eerdere restauraties dateren van lang geleden, en zijn ook niet altijd erg gelukkig geweest, weten we nu. De verflagen gaan nu schuil achter vuil, vergeelde vernis en overschilderingen waardoor de schoonheid van de magistraatsportretten niet meer goed zichtbaar is. Door restauratie zullen de schilderijen veel winnen aan helderheid, diepte en kleurschakeringen en worden details weer zichtbaar. Kortom, de Haagse burgemeesters en schepenen zullen straks weer stralen!
Een essentieel onderdeel van de werkzaamheden aan deze schilderijen is conservering: het beschermen tegen (verder) verval of het vertragen van processen die hierbij een rol spelen. Zo is het noodzakelijk dat bij sommige schilderijen loszittende verf wordt geconsolideerd of dat het doek wordt verstevigd. Tijdens de restauratie worden onderzoeksmethoden toegepast die ons meer zullen leren over de gebruikte materialen en kunstenaarstechnieken uit de zeventiende en achttiende eeuw.
De restauratie van deze levensgrote portretten vormt een grootscheepse en kostbare onderneming, maar is hard nodig om dit unieke Haagse erfgoed voor de toekomst te behouden. Gelukkig is recent al één exemplaar gerestaureerd, namelijk het portret van Carel de Moor uit 1717. En dat is prachtig geworden! De overige vijf magistraatsportretten vormen het onderwerp van het restauratieproject dat het Haags Historisch Museum in de komende jaren wil realiseren. Na de restauratie zullen de werken op hun oorspronkelijke plaatsen in het Oude Raadhuis en het Haags Historisch Museum te zien zijn.
Geef Den Haag zijn burgemeesters terug: een uniek project voor een unieke serie
De restauratie van de vijf grote magistraatsportretten kost veel geld. De gemeente Den Haag heeft al een aanzienlijk bedrag beschikbaar gesteld, maar we zijn er nog niet. Samen met het Sebastiaan Genootschap, een groep Haagse bedrijven die het Haags Historisch Museum steunt, gaat het museum op zoek naar financiering voor de overige restauraties.
Het restauratieproject van de magistraatsportretten wordt een uniek project. De restauraties worden zoveel mogelijk uitgevoerd op de plaats waar de doeken reeds hangen. In het Haags Historisch Museum vindt vanaf eind september 2011 de eerste openbare restauratie plaats. Bezoekers kunnen de restauratie van dichtbij volgen en met de restauratoren in contact treden. De doeken die in het Oude Raadhuis worden gerestaureerd zijn te volgen via Internet en rondleidingen. Restauratie geeft de mogelijkheid de magistraatsportretten uitgebreid te onderzoeken, waarvan het resultaat verschijnt in een wetenschappelijke publicatie. Daarnaast zal aan het project een film worden gewijd.
Volg het Haags Historisch Museum op Youtube 